برنامه ایران برای ساخت «ماهگرد» و «منظومه ماهواره‌ای»


رئیس سازمان فضایی ایران با تشریح برنامه‌های کشور در تثبیت فناوری فضایی، از برنامه‌ریزی برای ساخت «منظومه ماهواره‌ای» و «ماهگرد» برای تحقق اقتدار علمی ایران در حوزه فضا خبر داد.

به گزارش یزدبانو، ۱۴ بهمن ماه روز ملی فناوری فضایی است چرا که ایران موفق به پرتاب نخستین ماهواره با نام «امید» به فضا شده است. همزمانی این روز با دهه فجر و پیروزی انقلاب اسلامی، بار دیگر یادآور تلاش بیش از ۴۰ ساله دانشمندان ایرانی برای دستیابی به فناوری‌های فضایی و قرار گرفتن در میان قدرت‌های پیشتاز فضایی دنیا است.

در این ۴ دهه، کشورمان در زمینه پرتاب ماهواره و پرتابگر، توسعه زیرساخت‌های فضایی، ناوبری، علوم اکتشافات، سنجش از دور و ارتباطات ماهواره‌ای، پروژه‌های متعددی را اجرا کرده است. با این دستاوردها، ایران نهمین کشور جهان است که صاحب چرخه کامل فناوری فضایی شده و به دانش پایگاه پرتاب، پرتابگر، ماهواره، ایستگاه دریافت و کنترل ماهواره و ایستگاه داده‌های ماهواره‌ای دست یافته است.

مرتضی براری، رئیس سازمان فضایی ایران و معاون وزیر ارتباطات، با اشاره به گام‌هایی که دانشمندان کشورمان برای تحقق این اقتدار علمی برداشته‌اند، از برنامه‌ریزی برای تثبیت ماهواره ایرانی در مدار لئو، طراحی و ساخت منظومه ماهواره‌ای و نیز حرکت به سمت فرستادن «ماهگرد» به سیاره ماه خبر می‌دهد.

مشروح این گفتگو که به مناسبت روز ملی فناوری فضایی انجام شده است، به شرح زیر است:

* همانطور که پیش از این از سوی شما اعلام شد، کشور ما با دستیابی به دانش بخش‌های مختلف فضایی، صاحب چرخه کامل این فناوری شده است. هم اکنون برنامه‌های سازمان فضایی ایران برای حفظ این اقتدار و نیز تداوم و توسعه گام‌هایی که تاکنون در حوزه فناوری فضایی برداشته شده، چیست و چه پروژه‌هایی در این زمینه تعریف شده است؟

مطابق با نقشه راه فناوری فضایی کشور ما ۴ گام را در برنامه فضایی دنبال می‌کنیم؛ گام نخست مربوط به دستیابی کشور به مدار ۲۵۰ کیلومتر زمین است که در این گام ۴ ماهواره امید، نوید، فجر و رصد در این مدار قرار گرفتند. گام دوم این است که بتوانیم ماهواره‌ها را در مدار ۵۰۰ کیلومتری از سطح زمین قرار دهیم. برای تحقق این هدف پرتابگر سیمرغ و ماهواره‌های پارس، ظفر و طلوع طراحی و ساخته شده‌اند؛ در گام سوم باید بتوانیم ماهواره خود را در مدار هزار کیلومتر از سطح زمین قرار دهیم که برای این فاز، ماهواره بر سفیر، ماهواره ایرانی را در مدار قرار می‌دهد. به این ترتیب عملاً دستیابی به مدار لئو تکمیل و تثبیت می‌شود.

در نهایت در گام چهارم، هدف این است که به مدار ژئو که ۳۶ هزار کیلومتری سطح زمین است، دست پیدا کنیم.

* کشور ما هم اکنون در کدام گام قرار دارد و چه برنامه‌هایی باید اجرا شود تا شاهد موفقیت ایران در رسیدن به گام چهارم نقشه راه فناوری فضایی باشیم؟

ما هم اکنون در مراحل نهایی گام دوم هستیم اما اقدامات و زیرساخت‌های لازم برای گام سوم و چهارم نیز آغاز شده است. برای مثال راه اندازی پایگاه پرتاب چابهار، طراحی و ساخت ماهواره بر سریر و سروش در بخش پژوهش و فناوری مطابق با نقشه راه آغاز شده است.

ما هم اکنون در مراحل نهایی گام دوم هستیم اما اقدامات و زیرساخت‌های لازم برای گام سوم و چهارم نیز آغاز شده است. برای مثال راه اندازی پایگاه پرتاب چابهار، طراحی و ساخت ماهواره بر سریر و سروش در بخش پژوهش و فناوری مطابق با نقشه راه آغاز شده است همانطور که می‌دانید بخش فضایی کشور از ابتدای انقلاب همواره مورد تحریم قرار داشته و تمام زیرساخت‌های مرتبط با فناوری فضایی با کمک متخصصان داخلی تکمیل شده است. متخصصان و دانشگاهیان این عرصه در توسعه برنامه فضایی در بخش‌های مختلف ماهواره، ماهواره بر، پایگاه پرتاب و ایستگاه زمینی نقش بسیار ممتازی داشته است. هم اکنون نیز توسعه فناوری و پیدا کردن گلوگاه فناوری برای تحقق گام‌های سوم و چهارم نقشه راه توسط دانشگاه‌ها پیگیری می‌شود.

در این فرآیند برنامه این است که توسعه فناوری در دانشگاه انجام شود اما بخش خصوصی پروژه‌ها را دنبال کند و به نوعی ساخت ماهواره از این پس توسط بخش خصوصی انجام شود. به همین دلیل دیگر برای ساخت ماهواره با دانشگاه قرارداد نمی‌بندیم. بلکه قرارداد ساخت ماهواره با سرمایه گذاری بخش خصوصی با این شرط که تمام تست‌های آن فضایی باشد و ماهواره را در مدار تحویل بگیریم، منعقد می‌کنیم. براین اساس ماهواره و پرتابگر بیمه خواهند بود و زمانی که در مدار قرار گیرد و سرویس دهی خود را آغاز کند، پرداخت‌ها انجام خواهد شد.

به این ترتیب ساخت ماهواره‌های «پارس ۲» و «ناهید ۳» مطابق این فرآیند و با همکاری بخش خصوصی و شرکت‌های دانش بنیان و استفاده از ظرفیت دانشگاهی پیگیری و محقق خواهد شد.

* آیا این ماهواره‌ها برای تثبیت مدار لئو و رسیدن به مدار ۵۰۰ کیلومتری زمین در دستور کار است؟ به طور کل برای تکمیل و تثبیت دستیابی به مدار لئو چه فرآیندهایی قرار است دنبال شود؟

یکی از اولویت‌های برنامه ۱۰ ساله دوم فضایی، تثبیت فناوری فضایی در مدار ۵۰۰ کیلومتر زمین و بالاتر است که بتوان خدمات به جامعه داد. در این راستا ساخت پرتابگرهای «سیمرغ» و «ذوالجناح» و نیز ماهواره‌های «ظفر»، «پارس»، «ناهید یک» و «ناهید دو» با این هدف صورت گرفته است.

برای تثبیت دستاوردهای فضایی در مدار لئو پیش بینی می‌شود که تا پایان دولت، ۶ پرتاب مداری (در مدار ۵۰۰ کیلومتری) و ۲ پرتاب زیرمداری را امتحان کنیم.

تلاش این است که در مدار لئو قابلیت‌ها را توسعه داده و تا ۶ ماه آینده، موقعیت خود را در آن تثبیت کنیم. به طور کلی مهمترین اولویت ما تثبیت دستیابی به ماهواره ایرانی در مدار لئو است. چرا که امروزه بیشترین کاربردها در این مدار صورت می‌گیرد.

برای مثال هم اکنون ماهواره‌های مخابراتی که در دنیا تحت پروژه‌هایی مانند استارلینک، وان وب، تله ست و امثالهم برای اینترنت ماهواره‌ای آغاز شده در مدار لئو قرار می‌گیرند و از این حیث ما نیز تلاش می‌کنیم که ماهواره خودمان را در این مدار قرار دهیم.

* توسعه فناوری فضایی در مدار پایین (لئو) چه اهمیتی دارد و آیا کشور ما نیز مطابق با سایر کشورها برای دستیابی به اینترنت ماهواره‌ای در حال برنامه‌ریزی است؟

توسعه فناوری فضایی در مدار لئوی زمین بستری را فراهم می‌کند که ماهواره‌ها بتوانند سرویس‌های مخابراتی و اینترنتی را در مقایسه با ارتباطات سیار و زمینی ارائه دهند. تاکنون توسط این شرکت‌ها سرعت ۱۵۰ مگابیت بر ثانیه و با تأخیر دریافت ۲۰ میلی ثانیه از سوی منظومه‌های ماهواره‌ای به ثبت رسیده است و به نوعی کیفیت اینترنت ماهواره‌ای قابل رقابت با ارتباطات سیار در دنیا شده است.

شرکت‌های مختلفی در تلاش هستند که بتوانند اینترنت ماهواره‌ای ارائه کنند و یکی از گلوگاه‌ها در این بحث، قراردادن ماهواره‌ها در مدار است. برای مثال استارلینک برنامه‌ریزی کرده که ۴۲ هزار ماهواره را طی ۲ فاز در مدار قرار دهد.

از این رو ما نیز تلاشمان این است که مدار لئو را تثبیت کرده و با همکاری بخش خصوصی، منظومه ماهواره‌ای خودمان را در مدار قرار داده و توسعه دهیم.

ما برای منظومه ماهواره‌ای یک برنامه ۱۰ ساله داریم که ساخت این منظومه با سرمایه گذاری بخش خصوصی در حوزه پهن باند و باند باریک (broadband و narrowband) و ناوبری و کمک ناوبری اجرایی شود. برای این پروژه یک کنسرسیوم در کشور شکل گرفته است و یک تیم فنی در حال کار روی این پروژه است که امیدواریم پس از تثبیت ماهواره در مدار لئو، تست‌های منظومه ماهواره‌ای انجام و تعدادی ماهواره در مدار قرار گیرد.

البته ما تصمیم به رقابت با شرکت‌های دیگر را نداریم و قصدمان این است که شبکه منطقه‌ای خودمان را با قابلیت‌های خاص پوشش دهیم. در این پروژه برنامه ما ارائه خدمات b۲c (مصرفی کاربران) نبوده و بیشتر قصد ارائه خدمات پشتیبان به اپراتورها مدنظر است. اما ممکن است در آینده به سمت توسعه ارائه خدمات کاربران نیز برویم.

* فرآیند دستیابی به گام چهارم که رسیدن به مدار ژئو (۳۶ هزار کیلومتر) است، چگونه دنبال می‌شود؟ آیا در امتداد گام‌های دوم و سوم برنامه‌هایی را برای این هدف در دستور کار دارید؟

مطابق نقشه راه فناوری فضایی کشور، فرآیند ساخت ماهواره برای دستیابی به مدار ۳۶ هزار کیلومتری زمین در حوزه ماهواره‌های مخابراتی از ساخت ماهواره «ناهید یک» آغاز شده و تا «ناهید ۵» و «ماهواره ایران ست» که ماهواره عملیاتی است، دنبال می‌شود. ماهواره مخابراتی «ناهید ۲» و «بلوک انتقال مداری سامان» که در پژوهشگاه فضایی ایران ساخته شده تا انتهای سال تحویل سازمان فضایی ایران می‌شود و تست پرتابگر آغاز خواهد شد. همزمان نیز قرارداد ساخت ماهواره «ناهید ۳» و «بلوک انتقال مداری ۲» با این پژوهشگاه در حال انعقاد است که این ماهواره با ماهواره بر «سریر» برای پرتاب ماهواره به بالای ۱۰ هزار کیلومتر طراحی شده و در دستور کار قرار گرفته است.

برنامه ایران برای ساخت «ماهگرد» و «منظومه ماهواره‌ای»

* ماهواره‌های «ناهید ۲» و «ناهید ۳» چه ویژگی‌ها و تفاوت‌هایی نسبت به «ناهید یک» دارند؟

ماهواره «ناهید ۲» یک ماهواره مخابراتی در مسیر دستیابی به ماهواره‌ها در مدار ژئو است. ما در تلاش هستیم بخشی از زیرسامانه‌های ماهواره‌های مخابراتی مانند فرستنده و گیرنده اطلاعات که باعث ارتباط مکالمه می‌شود را روی این ماهواره تست کنیم. در این ماهواره قصد این است که تست ارتباطات در باند مایکروویو انجام شود.

این ماهواره دارای یک پیشرانش است که قابلیت جابجایی ماهواره در آن وجود دارد و اولین ماهواره مخابراتی خواهد بود که این تکنولوژی در آن وجود دارد.

ماهواره «ناهید ۲» حدود ۱۲۵ کیلو وزن دارد و جزو میکروماهواره‌ها محسوب می‌شود که با عمر بیش از ۲ سال در مدار بالای ۵۰۰ کیلومتر قرار می‌گیرد.

در «ناهید ۳» برنامه‌ریزی برای دستیابی به مدار بالای ۱۰ هزار کیلومتر تر خواهد بود و کل